Recensie: Kunst (van Yasmina Reza) van Stan & Dood Paard

●●●○○

KUNST (VAN YASMINA REZA)

STAN & DOOD PAARD


Door RiRo, gezien 29 oktober 2014


Het is eigenlijk onmogelijk om het in een paar woorden op papier over te brengen. Maar als Serge tegen zijn vriend Marc zegt “Ik zei toch niet 'Lees Seneca'. Ik zei 'Lees Seneca'.” Dan is dat, uitgesproken door een acteur tijdens de voorstelling, een enorm verschil. Het is het verschil tussen opzettelijk kwetsen en een oprecht advies.

De vijftienjarige vriendschap tussen Serge, Marc en Ivan wankelt. Serge (Kuno Bakker) koopt een schilderij, een wit schilderij, met daarop witte lijnen. Marc (Frank Vercruyssen) reageert daarop emotioneel afwijzend. Ivan (Gilles Biesheuvel) houdt zich op de vlakte met 'Als het hem nou gelukkig maakt'. Serge en Marc vallen eerst vooral elkaar aan, maar keren zich op een gegeven moment samen tegen Ivan, die zich in de discussie schipperend blijft opstellen.

In de flyer wordt de voorstelling zo aangeprezen:
 
'Wanneer is kunst kunst? Hoeveel mag het kosten? Is het relevant dat een land geld besteedt aan kunst? Moet uw hobby gesubsidieerd worden?'

Dat verbaast me. 
 
Want ik zie Kunst vooral als een voorstelling over vriendschap. Niet over kunst. De aanleiding zou ook iets anders dan een schilderij kunnen zijn. Het stuk van Yasmina Reza gaat in wezen over de emoties die een rol spelen bij oordelende opmerkingen tussen vrienden. En over hoe je vervolgens met die opmerkingen om gaat.
 
Marc merkt dat hij verward en geëmotioneerd raakt door het feit dat Serge een in zijn ogen onzinnig schilderij heeft gekocht. Serge kan accepteren dat Marc het schilderij niet kan waarderen, maar niet het dedain waarmee hij dat onder woorden brengt. Vanuit dit begin komt een spiraal van oordelen op gang, waarbij Serge, alleen maar om Marc te kwetsen, zelfs diens vrouw hardhandig fileert. 
 
Is de manier waarop Yvan, de derde vriend, er voortdurend voor waakt een standpunt in te nemen - niet alleen in de discussie met zijn vrienden, ook bij de beslommeringen rond zijn voorgenomen huwelijk - bevorderlijk voor de vriendschap? Of is het gedrag van Ivan nog fnuikender dan het intellectueel superieure gedrag van Serge en het te snel oordelen van Marc?

Steeds verder gaan de drie in de 'deconstructie' van wat vriendschap is. Steeds meer lagen worden bloot gelegd. Waarbij het weinig uitmaakt dat Serge en Marc dat doen door het conflict steeds op te zoeken, en Ivan daarvan juist, door niet te kiezen, probeert weg te lopen.

Zoals te verwachten bij Stan & Dood Paard begint Kunst opzettelijk rommelig, en zijn de acteurs nog bezig met het opbouwen van het decor als ze hun eerste teksten al zeggen. De speelstijl blijft, ook dat is kenmerkend voor Stan en voor Dood Paard, de hele voorstelling quasi-nonchalant. Die vorm en die speelstijl passen heel goed bij dit absoluut nog niet gedateerde stuk van Yasmina Reza.

Kunst van Stan & Dood Paard is een belangrijke voorstelling over een belangrijke vraag: Is het het waard om vriendschap op de proef te stellen over iets als 'smaak'? Is vaststellen dat je er anders over denkt niet voldoende? Zelfs als die vaststelling je emotioneert?
 
Art van Yasmina Reza ging op 28 oktober 1994 in Parijs in première. Reden voor een artikel in The Guardian van afgelopen dinsdag, precies twintig jaar later. Geen belemmering voor Grand Theatre in Groningen om de geplande voorstelling op diezelfde dag, op 28 oktober 2014, te annuleren. En wel die op 29 oktober 2014 door te laten gaan. Had dat nou niet andersom gekund? Het is natuurlijk niet echt belangrijk, maar precies twintig jaar later! Het zou er toch wat extra's aan hebben gegeven.
 
Ga voor de speellijst en voor meer informatie naar: Dood Paard

Geen opmerkingen:

Een reactie posten